Thursday, March 29, 2012

ग्रेस- जात लपऊन जगलेला एक महाकवी

कवी ग्रेस हे मराठी विश्वातील महान कवी. जेव्हा पासून मराठी साहित्याबाबत कळायला लागले तेव्हापासून साहित्यिकांच्या जन्मकुंडली (इतिहास) जमा करायला लागलों होतो. आंबेडकरवादी युवक म्हणून आंबेडकरी समाजातील लेखक, कवी  कथाकार यांची यादी बनवायला लागलों होतो. कवी ग्रेस (माणिक गोडघाटे) यांची कुंडली महार जातीची असल्यामुळे त्यांचे नाव माझ्या यादीत येणे स्वाभाविकच होते. 1990-93 च्या कालावधि मध्ये आनंदवन ( आनंद निकेतन कालेज, वरोरा) येथून बीएस्सी झाल्यानंतर नागपूर ला पदव्यूत्तर अभ्यासक्रमासाठी साठी जाने झाले. मी सायन्सचा विद्यार्थी असलों  तरी मराठी साहित्याबाबत मला अधिक रूचि होती. त्यातच माझे काही मित्र माँरीस कालेज मध्ये मराठीचे विद्यार्थी होते. त्यामुळे माँरीस कालेजच्या वस्तीगृहात (हॉस्टल) नेहमी जायचो. आंबेडकरी साहित्य/राजकारण व चळीवर चर्चा होत असताना आंबेडकरी समाजाच्या साहित्यिकांच्या भूमिकेबाबत चर्चा होत असे. तेव्हा कवी ग्रेस मारिस कालेज मध्ये प्रोफेसर होते. कवी ग्रेस यांचे नाव चर्चेत येत असताना बहुतेकजन कवी ग्रेस यांच्यावर नाराज असत. कवी ग्रेस हे समाजाच्या वेदना आपल्या साहित्यातून मांडत नसत. एकंदरित दलित साहित्य व दलित् च हे ग्रेस यांचे विषयच नसत. तर रानावनातील, प्रेमाच्या, फुलांच्या अशा ब्रांम्हनी जगतातील  विषय  त्यांच्या ओठावर असायचे त्यामुळे आंबेडकरी विद्यार्थी त्याना भटालेला ग्रेस असे म्हणायचे. मात्र त्याचवेलेस सुरेश भट हा ब्राम्हण समाजातील  कवी/गझलकार आंबेडकरी विद्यार्थ्याना आपलासा वाटायचा. आंबेडकरी विद्यार्थी सुरेश भटाकडे ये-जा करीत तेही नागपूर विद्यापीठाच्या वस्तिगृहात येत असत. ज्या आसूयेने  कवी ग्रेस यानी आंबेडकरी समाजाकड़े व समाजाच्या ज्वलंत विषयाकडे पाठ फिरविली होती त्याच गतिने आंबेडकरी समाजानेही कवी ग्रेस यानाही एकप्रकारे दुर्लक्षितच केले होते. कोणत्याही आंबेडकरी व्यासपीठावर कवी ग्रेस याना माझ्या माहीतीनुसार निमंत्रण नसे. परंतु  त्यांची उपस्थिती नागपुरच्या रामदासपेठ पासून पुणे-मुंबई पर्यंत ब्राम्हणी व्यासपीठावर असायची. 


कवी ग्रेस यानी कधीच सामाजिक बांधिलकी मानली नाही तर सामाजिक बांधिलकीला फाटयावर आपटुन स्व:च्याच मस्तीत जगनारे ग्रेस आयुष्यभर स्वांतसुखाय, आत्ममग्न दुनियेत जीवन जगत राहिले. कवितेच्या प्रांतातातील मस्तकलंदर प्रतिभावान माणूस. कवी ग्रेस च्या कविताना हात लावून उनीवा दाखविनारा कोणीही लाल महाराष्ट्रात तयार झाला नाही वा तसी कोणी हिंमतही केली नाही. त्यांच्या कवितावर अनेक जन भाले. कवी ग्रेस याना मानणारा खास चाहता वर्ग महाराष्ट्रात आहे.  महाराष्ट्रात एक शब्दप्रयोग नेहमी वापरला जातो. तो शब्द म्हणजे "सारस्वत". महाराष्ट्रातील सारस्वतानी याना न्याय दिला नाही. महाराष्ट्रातील सारस्वतानी याना फार डोक्यावर घेतले असे अनेक जन बत असतात. हे तथाकथित सारस्वत आहेत तरी कोण?. मराठी साहित्यातील ब्राम्हणी साहित्यिकाना सारस्वत म्हटल्या जाते. कारण मराठी साहित्य ब्राम्हनांच्याच घराच्या दारातून बाहेर पडते असा समज भोल्या (गुलाम) मराठी लोकांचा आहे. या सारस्वतानी म्हणे  सारस्वत जमातीच्या नसलेल्या मोठमोठ्या प्रतिभावंतांची वाट लावली आहे तर सारस्वताच्या जमातीतील सुमार लोकाना महाकवी बनवून मोठमोठ्या पुरस्काराने सन्माणित करून मराठी लोकांच्या कराच्या पैशातून त्यांचे जीवन सुखी केले आहे. 


कवी ग्रेस सारख्या महाकवीलाही या तथाकथित सारस्वतानी सन्माणित केले नाही. हे कवी ग्रेस याना नेहमी सलत असावे म्हणून ते म्हणतात "माझी छाती फोडली तरी जाणवे दिसत नाही" म्हणून ब्राह्मण मला लाथा मारतात. ब्राम्हानांच्या हातून सन्माणित होण्यासाठी कवी ग्रेस उर्फ माणिक गोडघाटे यानी आंबेडकरी चवलीचा डंका सा-या देशभर घुमत असताना, आंबेडकरी साहित्य (दलित साहित्य) साहित्याच्या विविध क्षेत्रात आपला ठसा उमटवीत असताना, दलितांच्या झोपडया जत असताना व त्या आगीत दलिताना झोकल्या जात असतानाही  कवी ग्रेस का निष्ठुर झाला होता?. दलितांच्या व्यथा, त्यांचे दु:ख या महाकविने जगाच्या वेशिवर का टांगले नाही.?. सारस्वताच्या केव फसव्या सन्मानासाठी हा महाकवी असा वागला का?. या सारस्वताकडून अपेक्षित सन्मान मिलाला नाही आणी ज्या समाजाच्या रक्तामासाचा मी होतो त्या समाजानेही मला आपले मानले नाही, गोंजारले नाही, सन्माणित केले नाही याची खंत कवी ग्रेस याना झाली म्हणूनच ते एका मुलाखतीत म्हणतात मी महार, पण, ब्राह्मणाळलेला म्हणून महार मला लाथा मारतात; मला जव करीत नाहीत. 


 नागपुरात अंत्यसंस्कार समयी ग्रेस यांचे कवीधर्मानुसार अंत्यसंस्कार व्हावेत असी सूचना करण्यात आली. ह्या कविधर्माची कोणती अंत्यसंस्कार नियमावली आहे?. आजपर्यंत कोणत्या ब्राम्हणी कवीचे (साहित्यिकांचे) अंत्यसंस्कार कविधर्मानुसार झाले?.  कवी ग्रेस च्या बाबतीत तो अट्टाहास का करण्यात आला?. काही बौध्द भिक्षूकानी पुढे येऊन ग्रेस यांचे शेवटचे क्षण बुध्दम सरनम गच्छामी या बुध्दवाणीने सांगता केले हा आंबेडकरी समाजाच्या कालीदासाच्या शेवटच्या इच्छेचा परिपाक असावा.  

लेखक- बापू राऊत

Monday, March 26, 2012

स्वत:ला लुटू देणारा देव आपल्या भक्तांचे सरक्षण कसे करणार?



चोरानी देव लूटला अशा प्रकारची बातमी दिनांक 25 /03/2012 च्या वर्तमानपत्रातील पहिल्या पानावर झलकली.  रायगड जिल्ह्यात श्रीवर्धन तालुक्यातील दिवेआगरच्या प्रसिद्ध सुवर्णगणेश मंदिरात शनिवारी पहाटे दरोडेखोरांनी हैदोस घालून २४ कॅरेट सोन्याची १ किलो ३00 ग्रॅम वजनाची मूर्ती आणि सुमारे ३00 ग्रॅम सोन्याचे दागिने लंपास केले.
ही घटना गणेशभक्तांच्या श्रद्धेवरच दरोडा असल्याची भावना वर्तमानपत्रात प्रसिध्द झाल्या.
रात्री दरोडेखोरांनी मंदिरात प्रवेश केला. या वेळी मंदिरातील सुरक्षारक्षक महादेव घडशी (५५) आणि अनंत भगत (५0) या दोघांना त्यांनी बेदम मारहाण केली. त्यात एकाचा मृत्यू ही झाला. दारोडेखोरानी  २४ कॅरेट सोन्याची १ किलो ३00 ग्रॅम वजनाची मूर्ती आणि सुमारे ३00 ग्रॅम सोन्याचे दागिने घेऊन पोबाराही केला. ही बातमी मिलाल्याबरोबर परिसरातून लोकांच्या झुंडीच्या झुंडी मंदिर परिसरात जमू लागल्या. आमच्या श्रद्धास्थानावरच दरोडा पडल्याने लोक संतप्त होते म्हणे. ही पहिलीच घटना नव्हे या अगोदरही  विजयदुर्गच्या  श्री रामेश्‍वर मंदिरातील २0 किलो चांदीचा मुखवटा दरोडेखोरांनी चोरला. तो अजून मिळालेला नाही.  कोकणातील दानपेट्या चोरांचे नेहमीचे टार्गेट. गेल्या वर्षी रायगड जिल्ह्यात रसायनी, कर्जत, पोलादपूर, म्हसळा येथे प्रत्येकी एक तर गोरेगाव येथे तीन व रोहा येथे दोन अशा नऊ मंदिरांत जबरी चोर्‍या झाल्या. याच वर्षी रेवदंडा आणि रोहा येथेही मंदिरे फोडली.
या बातमीचे मला मात्र काहीही अप्रूप वाटले नाही. माझ्या मते मंदिरातील मूर्तया ह्या दगड़ाच्या, मातीच्या ,चांदीच्या वा सोण्याच्या का असोनात त्या निर्जीव असतात. त्यात कसलाही सजीवपना नसतो. त्या मूर्तित सजीवपना असता तर त्या मूर्तिच्या रूपातिल देवाने चोराना जेरबंद केले असते। त्याना पिटालून सोडले असते. पन असे काहीही घड़ूँन आले नाही. याचा अर्थ मदिरातील मूर्तयामध्ये कसलेही देवपन नसते. समाजातील चतुर लोकांचे पैसा कमविण्याचे ते एक साधन आहे. परंतु याला बली पडतो तो साधा भोला गरीब माणूस. 

आतापर्यंत कोणत्याही संस्थेने , बुध्दिवंताने जो देव स्वत:चे रक्षण करू शकत नाही असा देव दुस-याचे सरक्षण कसा करेल? असा कोणीही प्रश्न विचारलेला दिसत नाही. माझ्या मते जगात सर्वात भीत्र्या मानसांची औलाद भारतातच असावी. म्हणून या देशात कोनीही कोणालाही लुटत असतो. अशा लुटलेल्या मालापैकी थोडासा माल वा लूट मंदिराच्या दानपेटित टाकली की पुढ़ची लूट करायला तो मोकला होत असतो. म्हणून या देशात राजकीय नेते , शासकीय कर्मचारी , जमीनदार व उद्योगपती देशाला लुटायला पुढे सरसावाले आहेत. यांच्या लूटीचा पैसा आपल्याकडे वलविण्यासाठी चतुर लोक देशात नवनवी मंदिरे  बांधत आहेत. लाखो फुकटखाऊ साधुसंत निर्माण होत आहेत. सभ्य लुटारुंच्या टोल्यांचे अमाप पीक या देशात पिकते आहे. 

                                                                   लेखक : बापू राऊत 

Saturday, March 24, 2012

भारताची परराष्ट्र नीती बदलने ही एक धोक्याचीच घंटा



जेनेवा येथे संयुक्त राष्ट्र मानवाधिकार परिषदे मध्ये अमेरिकेकडून श्रीलंकेत लिट्टे विरोधात झालेल्या सैनिकी कारवाई विरोधात श्रीलंका सरकार विरोधी प्रस्ताव मांडण्यात आला. या प्रस्तावास भारत सरकारने समर्थन दिले. भारत सरकारचे हे पाहुल म्हणजे भारताची परराष्ट्र नीति बदलण्याचे संकेत होय. डीएमके व जयललिता याचे समर्थन प्राप्त करण्यासाठी भारत सरकारने केलेला हा खटाटोप भारताच्या अंगलट येऊ शकतो याची भारत सरकारला कल्पना नाही असे दिसते. पाकिस्तान व चीन हे देश काश्मीर मुद्दा सयुंक्त राष्ट्रसंघात जोरदार पद्दतीने मांडतील तेव्हा भारत याचा कसा मुक़ाबला करेल?. या प्रस्तावास भारतासोबतच 24 देशानी समर्थन दिले तर 15 देशानी प्रस्तावाचा विरोध केला. 8 देश अनुस्पथितित राहिले. भारतात आजही मानवाधिकाराचे प्रश्न शिल्लक असताना भारताने घेतलेली ही भूमिका म्हणजे स्वत:च्या पायावर स्वत:च
कु-हाडीने वार करने होय. भारतात आजही जातिच्या व धर्माच्या नावावर एका समुहावर अन्याय व अत्याचार केला जातो. नक्षलवाद्याना ठार मारले जात आहे. या देशात नक्षलवादी का निर्माण होतात ?. त्यांच्या समस्या काय आहेत ?. हे जाणून घेण्यासाठी  भारत सरकार कधीच ठोस पावले उचलताना दिसत नाही. काही (शेकडो) वर्षापूर्वी भारतातुन  तामिल लोक कामे करण्यासाठी श्रीलंकेत गेली. अशा लोकानी त्या राज्यात जावून स्वतंत्र तामिल राज्याची  मागणी केली ही मागणी श्रीलंका सरकारकडून फेटालण्यात आली. त्याचा परिणाम म्हणून तामिलानी लिट्टे ही संघटना स्थापन करून सशस्त्र क्रांतीच्या/दहशतवादाच्या माध्यमातून श्रीलंकेचे दोन टुकड़े करून स्वतंत्र तामिल देश निर्माण करण्याचा मार्ग पत्करला. त्यासाठी लिट्टेनि लाखों सिहली लोकाना ठार केले. 
उद्या भारतात कोणी स्वतंत्र देशाची मागणी केली तर?. काश्मीरी मुस्लिम तर ही मागणी भारत स्वतंत्र झाल्यापासून करीतच आहेत.  भारताच्या आठमुड्या भूमिकेमुले देशात अनेक प्रश्न निर्माण होऊ  शकतात. भारताने आपली कोनाच्याही दबावामुले आपली परराष्ट्र नीती बदलू नये अन्यथा भविष्यात भारतात अनेक प्रश्ने/संकटे निर्माण होऊ शकतात. 



















































































































 बापू राऊत